AlgemeenBlogCoachingRelaties

Verantwoordelijkheid nemen

By 5 februari 2024 No Comments

Verantwoordelijkheid nemen

Ben je verantwoordelijk voor je eigen gedrag? Waarom is het zo lastig verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen gedrag. Is het slecht om je afhankelijk te voelen? En als dat zo is, hoe los je dit op? Het is al jaren een trend in de psychologie en zelfhulpboeken om afhankelijkheid als iets ‘verkeerds’ te bestempelen. Gevoelens als zelfliefde, grenzen stellen, eigenaarschap, autonomie, verantwoordelijkheid nemen et cetera zouden ons los kunnen maken van afhankelijkheid van anderen. Maar klopt dit wel? Kloppen vooronderstellingen uit de populaire psychologie wel?

Het idee dat je ‘alles in jezelf hebt’ wordt in bijna alle coaching en therapeutische stromingen gepropageerd maar de praktijk blijkt een stuk weerbarstiger. Het idee dat je ‘het in jezelf moet zoeken’, klinkt een stuk makkelijker dan het in feite is. In het artikel hieronder (verschenen in het magazine INZICHT winter 2023, link naar origineel) beschrijft Wassili Zafiris dat er mogelijk een fundamentele ‘fout’ in persoonlijke ontwikkelingstheorie is geslopen.

Valkuilen van NLP

Vooronderstellingen kritisch bekeken

Er zijn van die ideeën die je leert tijdens bijvoorbeeld een NLP-opleiding, die verteld kunnen worden als zijnde een ‘regel’. Een regel of mythe over de fundamenten van persoonlijke ontwikkeling en hoe die zou werken en wat daarvoor nodig is. Maar wat als enkele van die mythes niet kloppen en uiteindelijk zelfs problematisch zijn? Dat heeft consequenties voor hoe wij omgaan met verandering en hoe we verandermodellen ontwikkelen.

NLP is de wetenschap en kunst van taal, maar wat praten we cliënten en cursisten aan over hoe hun problemen ontstaan en hoe deze opgelost zouden moeten worden? Nieuwe ontwikkelingen in de neurowetenschap tonen aan dat de ‘wereld’ van onder andere coaching, NLP en persoonlijke ontwikkeling, er in een aantal gevallen naast zit.

Mythes

Ik wil een mythe met je delen die onder andere is voortgekomen uit zelfontwikkelingstheorieën zoals bijvoorbeeld NLP, het werk van Tony Robbins, positieve psychologie et cetera. De NLP-vooronderstellingen vormen het raamwerk van NLP. Een soort algemeen kader waarbinnen NLP’ers onderzoek doen, coaching en therapie toepassen en vanuit waar ze nieuwe modellen ontwikkelen. De vooronderstellingen worden aangehaald in bijna elk zelfhulp- en managementboek, hoewel dat niet altijd in die woorden wordt gezegd. Een aantal van deze pilaren zijn gebrekkig.

Nieuwe neuro-wetenschappelijke inzichten, zoals die van Lisa Barrett Feldman, tonen aan dat het emotionele brein niet functioneert zoals de vooronderstellingen ons doen geloven. En om er nog een schepje bovenop te doen: mijn ervaring heeft geleerd dat bepaalde aannames over zelfontwikkeling, ontwikkeling jarenlang kunnen vertragen!

Sommige ‘NLP-regels’ werken gewoonweg niet in de praktijk. Ik wil dit illustreren aan de hand van de vooronderstelling dat je over ‘alle middelen beschikt die je nodig hebt om elke gewenste verandering door te voeren’.

Interne middelen

Afgezien van het feit dat dit een opbeurende mythe is (zoals de meeste zijn) en kan helpen om voorbij je beperkingen naar oplossingen op zoek te gaan, is dit tot op zekere hoogte een valse mythe. Deze mythe veronderstelt dat wij op zoek moeten gaan naar interne middelen, en dat dit ‘al’ je problemen zal oplossen. Ondanks dat het op zich waar is dat we oplossingen in onszelf kunnen vinden, heeft deze vooronderstelling een gevaarlijk element in zich. We kunnen niet alle middelen in onszelf vinden! Ik zal uitleggen wat ik bedoel.

Van buitenaf

Veel levenservaringen komen niet van binnenuit. Ze komen van buiten ons. Ik heb bijvoorbeeld een hond. Wanneer ik wakker word, is ze enorm speels. Opgewonden om me te zien, rennend door de kamer om een cadeau te vinden om aan mij te geven.

Wanneer ze dit uiteindelijk vindt, brengt ze het cadeau naar me toe en nadat ik het heb aangenomen, wil ze uitvoerig geknuffeld worden. De vreugde die haar gedrag in huis brengt, in mij en iedereen die ze tegenkomt, is heel constant en uitermate plezierig. Sterker nog, als ze niet thuis is, merk ik dat ik haar enthousiaste gedrag vaak mis.

Mijn gevoelens

Nu begrijp ik dat de gevoelens die ik krijg van haar gedrag, mijn gevoelens zijn. Dat is helemaal waar. Maar er spelen hier drie belangrijke zaken een rol:

  1. Het is haar specifieke gedrag dat niet alleen mij raakt, maar ook velen om mij heen.
  2. Ik kan die gevoelens nauwelijks reproduceren als zij er niet is.
  3. En zelfs als ik ze in mezelf kan reproduceren als ze er niet is, mis ik het daadwerkelijke aspect van haar fysiek in de buurt hebben. Waardoor het toch niet helemaal voelt zoals het voelt als ze mij ’s morgens in levenden lijve begroet.

Liefde

Dit weten we allemaal al. Liefde bijvoorbeeld, is een gevoel dat jij en ik vanbinnen ervaren. Maar als het een hulpbron in onszelf zou zijn welke we kunnen inschakelen en blijven inschakelen, zouden we geen behoefte aan een partner ervaren. Echter, de meesten van ons voelen dat verlangen wél. Het punt is, sommige gevoelens die we krijgen, komen van buiten onszelf en ontstaan door de interactie met onze omgeving.

Het is mijn ervaring met RETeC (een nieuwe methode gebaseerd op de nieuwe neuro-wetenschappelijke ideeën over hoe ons zenuwstelsel emoties maakt) dat de meeste gevoelens oorspronkelijk van buiten ons ‘komen’. En omdat veel ervaringen die we hebben van buiten onszelf komen, hebben we de neiging om ze buiten onszelf te zoeken. En we moeten ze buiten onszelf zoeken, want in die interactie ontstaan ze! Er ontstaan pas problemen als we ze niet kunnen vinden of krijgen, ongeacht wat we ook doen.

Ontstaan van emoties

Gevoelsmatig worden we blanco geboren, we hebben geen emoties aangelegd. Dit betekent dat AL onze gevoelens ontstaan zijn in relatie met en tot onze omgeving. Dit is een radicaal andere gedachte dan tot nu aangenomen in de neurowetenschap. Het ontstaan van onze gevoelswereld heeft plaatsgevonden in constante interactie met onze omgeving. Dit betekent dat wij gevoelens ervaren in relatie tot onze omgeving! Het is in neurologisch opzicht een fout om te insinueren dat wij gevoelens in onszelf moeten vinden. Ontwikkelingspsychologisch ervaren (!) wij dat onze gevoelens voor een belangrijk deel ontstaan zijn door en in relatie met onze omgeving.

“Het is in neurologisch opzicht een fout om te insinueren dat wij gevoelens in onszelf moeten vinden. Ontwikkeling psychologisch ervaren (!) wij dat onze gevoelens voor een belangrijk deel ontstaan zijn door en in relatie met onze omgeving”.

Onmiskenbaar probleem

Het probleem dat deze vooronderstelling creëert, is dat we denken (door therapeuten, coaches en zelfhulpmethoden ingegeven) dat iets van buiten jezelf nodig hebben ‘fout’ is. Omdat het je afhankelijk houdt, hulpeloos zelfs. En dat het oplossen van die behoefte alleen kan gebeuren door in jezelf te graven om een hulpbron te vinden. Dit creëert een onmiskenbaar probleem, een probleem dat niet kan worden opgelost, hoeveel interne middelen je ook vindt en toepast. Waarom? Het emotionele brein werkt niet zo. Hoe wij geleerd hebben te voelen, is als het ware van buiten naar binnen, en niet van binnen naar buiten!

Begrip nodig

Stel je hebt bijvoorbeeld een diepe behoefte om je begrepen te voelen in een bepaalde relatie of misschien in het algemeen. Dan is daar een ander persoon bij betrokken. Namelijk degene die wel of niet zijn best doet om je te begrijpen. Maar wat als iemand zich niet begripvol opstelt? Volgens de mythe zijn er verschillende manieren om dit aan te pakken.

Je vindt ‘alle’ bronnen in jezelf en leert bijvoorbeeld beter communiceren. Je leert manieren om empathischer te zijn of grenzen te stellen om begrip te eisen. Je kunt ook hulpbronnen zoeken om de behoefte aan begrip te negeren. Misschien kun je meer zelfvertrouwen aanboren om minder aangedaan te zijn als je je niet begrepen voelt et cetera. Maar geen van deze bronnen zal uiteindelijk het ultieme verlangen naar begrip oplossen.

Zelfhulp als probleemveroorzaker

Waarom is dat toch? Het emotionele brein heeft het ’begrepen voelen’ nodig van iemand buiten jezelf. Het is zinvol voor ons om te erkennen dat ons emotionele brein op dezelfde manier informatie verwerkt als toen we kinderen waren. En dat een concept als ‘begrepen worden’, opgebouwd is in de interactie met onze omgeving. Wanneer je je als kind begrepen voelde door de mensen om je heen, dan is de behoefte aan begrip gekalmeerd. Wanneer dat vroeger niet is gelukt, blijft de behoefte bestaan. Alsof je een lege put ervaart die gevuld moet worden met water. En die put kan alleen gevuld worden als die door de actie van een ander gevuld wordt.

Wanneer we ons in de wereld van zelfhulp, coaching en therapie blijven vasthouden aan de mythe dat ‘alle hulpbronnen in onszelf aanwezig zijn’, veroorzaken we meer problemen dan oplossingen voor onze cliënten. Veel hulpbronnen komen van buiten onszelf, en zo moet het ook zijn.

Wassili Zafiris